Praktijkvoorbeelden

Europese boerderijen en locaties op bedrijfsschaal waar iemand daadwerkelijk heeft gemeten wat een techniek deed, over meerdere jaren, met een bron die niet de eigen marketing van de promotor is. Vijftien halen de lat, waarvan één een gedocumenteerde mislukking. Hun resultaten scherpen de techniekpagina's aan in plaats van ze tegen te spreken.

Regeneratieve landbouw zit vol succesverhalen. Heel weinig daarvan komen met metingen. Voor deze pagina moest een geval aan drie toetsen voldoen: resultaten gemeten op een echt bedrijf of een locatie op bedrijfsschaal, over meerdere jaren, door een bron die niet de eigen marketing van het bedrijf of de promotor is. Bijna alles wat we vonden zakte voor minstens één daarvan.

Vijftien gevallen slagen: vijf uit de eerste zoekronde, twee Portugese begrazingsstudies, een 85 jaar oud Engels wisselbouwexperiment met gras en akkerbouw, één Spaanse proef die vond dat een techniek niet werkte, vier irrigatieproeven van losse gaarden tot een netwerk van vijf locaties, een Engels wisselbouwexperiment dat ook een gekochte inoculant testte, en een Zwitsers proefnetwerk van 54 velden. Allemaal zijn het proeven van onderzoeksstations of universiteiten op werkende bedrijven, en dat zegt op zichzelf al iets: we vonden geen enkel Europees bedrijf dat zijn eigen resultaten mat volgens een norm die wij konden publiceren. Het advies van deze site om "iets te meten" heeft nog geen voorbeeld.

De vijftien die slagen zijn meer waard dan de honderd die dat niet doen. Twee ervan zijn het scherpste bewijs in de bibliotheek.

Fundulea, Roemenië: zevenenveertig jaar no-till in continuteelt maïs

LocatieLanglopend grondbewerkingsexperiment van NARDI Fundulea, Roemeense Donauvlakte
Sinds1977
Neerslag589 mm per jaar; gemiddeld 10.9 °C; kleiige leem, Chernozem
SysteemMaïsmonocultuur onder no-till, schijveneg en risterploeg
BronScientific Reports, 2025, open access

Gemeten. Gemiddelde maïsopbrengst, 2010 tot 2020: no-till 2,100 kg/ha, schijveneg 3,500, ploeg 4,400. Over ruim veertig jaar verhoogde niet-kerende grondbewerking (no-till) de totale bodemkoolstof met 21% en de microbiële biomassakoolstof met 121% ten opzichte van conventionele grondbewerking.

Wat het voor jou betekent. Dit is de centrale bewering van de no-till-pagina, concreet gemaakt. De wereldwijde meta-analyse achter die pagina vindt dat de opbrengstderving van no-till alleen verdwijnt als het wordt gecombineerd met het achterlaten van gewasresten en rotatie. Fundulea liet de rotatie weg en hield de derving vier decennia lang, met ongeveer de helft van het gewas, op grond onder de 700 mm-grens. De koolstofwinst is echt en het opbrengstverlies is echt. Wie je het ene vertelt zonder het andere, vertelt je de helft.

La Conchuela, Córdoba: zeven jaar bodemverlies in een olijfgaard

LocatieCommerciële olijfgaard 10 km ten westen van Córdoba, proefvelden op een helling van 10 tot 15%
Jaren1999 tot 2006
Neerslag577 mm per jaar
BehandelingenConventionele grondbewerking; kale no-till met herbicide; tijdelijke spontane bodembedekker
Uitgevoerd doorIAS-CSIC met IMDEA Water, gefinancierd door de Andalusische regering en INIA
BronPraktijkvoorbeeld EU Natural Water Retention Measures; primaire artikelen van Gómez et al., bijv. Soil & Tillage Research, 2009

Gemeten. Afvoercoëfficiënt: bodembedekker 1.2%, grondbewerking 3.1%, kale no-till 11.9%. Bodemverlies: 0.8 t/ha per jaar onder de bodembedekker, 6.9 onder kale no-till. Olijfopbrengsten worden in de samenvatting van het geval niet gerapporteerd.

Wat het voor jou betekent. Bedekking beschermt een hellende mediterrane bodem; het weglaten van grondbewerking doet dat niet. Een kale, onbewerkte, met herbicide behandelde bodem was de slechtste van de drie behandelingen, met negen keer zoveel bodemverlies als een spontane bedekking. Dat is wat de mulchpagina betoogt, gemeten in een echte gaard, en het is waar de Spaanse eco-regeling voor betaalt op steil olijfland (zie de financieringspagina).

Onbevloeide amandelen, Granada en Almería: vijf bedrijven en hun boekhouding

LocatieVijf particuliere biologische amandelbedrijven zonder irrigatie op 700 tot 1,300 m
JarenVeldproeven 2016 tot 2018; enquête onder telers 2015 tot 2016; een kasstroommodel over 30 jaar
Neerslag300 tot 400 mm per jaar
BehandelingenConventionele grondbewerking; no-till met een ongemaaide wilde ondergroei; groenbemester (voederwikke, linzenwikke, gerst); compost, ongeveer 6 m³/ha
BronDe Leijster et al., Agricultural Systems, 2020, open exemplaar

Gemeten en afgeleid (Spanje, gegevens 2016 tot 2018, prijzen 2018). Gemiddelde opbrengst 350 kg/ha gepelde amandel tegen €6.50/kg biologisch; subsidie €229.50/ha per jaar. Netto-inkomsten in een gemiddeld jaar:

BodembeheerNetto-inkomsten, €/ha/jrArbeidskosten, €/ha
Compost1,349396.00
Conventionele grondbewerking1,126386.50
Groenbemester636334.25
No-till, ongemaaide ondergroei415272.50

Grondbewerking had de hoogste erosiekosten en versloeg no-till en groenbemester toch op netto contante waarde. No-till zou een prijspremie van 45% nodig hebben, ongeveer €644/ha per jaar, om gelijk te komen; groenbemester 27%, ongeveer €387. Biologische pioniers in de regio krijgen in werkelijkheid 5 tot 7%. Een studie die het artikel aanhaalt, vond dat een ongemaaide ondergroei de amandelopbrengst met 63% verlaagde.

Wat het voor jou betekent. Onder 400 mm concurreert een levende bedekking die je niet beheert met je bomen om water, en de boekhouding laat dat zien. Compost was het enige alternatief dat grondbewerking financieel versloeg, en de auteurs noemen het de meest veelbelovende praktijk om op te schalen. Het is ook het enige bodembeheersysteem waarvoor deze bibliotheek nog geen pagina heeft. De groenbemesterpagina draagt de neerslagdrempel die dit geval bevestigt; de stresstest noteert de gemeten bandbreedte.

LIFE Agromitiga, Andalusië: bodemkoolstof op een netwerk van bedrijven, voorlopig

LocatieDeelnemende bedrijven in acht agroklimatologische zones van Andalusië; persberichten spreken van 41 bedrijven
JarenVanaf 2018; eerste resultaten gerapporteerd in 2020
Gemeten doorIFAPA Córdoba, het regionale onderzoeksinstituut, op 0 tot 5, 5 tot 10 en 10 tot 30 cm
Geleid doorDe Spaanse vereniging voor conserverende landbouw (AEAC.SV), met ASAJA-Sevilla, de Universiteit van Córdoba, IFAPA, de Andalusische regering en ECAF
BronnenIFAPA, februari 2020; projectpagina ASAJA-Sevilla

Gemeten. Onbevloeide granen in de provincie Sevilla: directzaai legde gemiddeld 1.78 t koolstof per hectare per jaar vast, terwijl bewerkte bodems koolstof verloren. Olijfgaarden in Jaén, bovenste 5 cm: 0.92% koolstof onder traditionele grondbewerking, 1.43% onder levende bedekking. Het project noemt dit zelf eerste resultaten, met grote spreiding zelfs binnen één zone.

Wat het voor jou betekent. Op bedrijfsschaal, institutioneel gemeten en in lijn met de techniekpagina's. Maar de cijfers zijn koolstof in de bovenlaag, gerapporteerd door een project waarvan de hoofdpartner bestaat om de praktijk te promoten. We publiceren ze met die kanttekening erbij, en de praktijk die ze maten staat op de no-till-pagina. De bredere vraag of koolstofwinst aan het oppervlak nieuwe koolstof is of verplaatste koolstof staat op de beweringenpagina.

Marchfeld, Oostenrijk: drie langlopende locaties op 560 mm, gegevens gepubliceerd, nog niet gelezen

LocatiesFuchsenbigl sinds 1988; Gross-Enzersdorf sinds 1996; MUBIL Rutzendorf, biologisch, grondbewerkingsproef sinds 2016
Neerslag560 mm per jaar (1991 tot 2020); een van de droogste regio's van Midden-Europa
BehandelingenNo-till, minimale, gereduceerde en conventionele ploegbewerking
BronDatapaper, 2025, open access; opbrengsten en bodems in Zenodo-record 10.5281/zenodo.15212569

Gemeten. Organische bodemkoolstof bij aanvang 1.20%, 2.33% en 1.89% op de drie locaties. Opbrengsten per grondbewerkingssysteem en jaar voor 2018 tot 2022, inclusief de droge jaren 2018 en 2022, staan in de gepubliceerde dataset. We hebben ze nog niet gelezen. Dit is de beste kandidaat in het hele dossier voor een continentale, meerjarige vergelijking onder 700 mm, en hij staat op de lijst. De praktijk waarmee het wordt vergeleken staat op de no-till-pagina.

Portugal, gepaarde weiden onder droogtestress: vier jaar rotatie

LocatieExtensieve weiden in Portugal met verwoestijningsrisico; 71 ha in rotatie begraasd sinds 2018 (16 bemonsteringsgebieden) tegenover 37 ha continu begraasd (10 gebieden)
Bemonsterd2022
BronJournal of Environmental Management, 2025, samenvatting via Europe PMC

Gemeten. Onder rotatie was de organische bodemkoolstof 27 tot 67% hoger, de totale stikstof 67 tot 77% hoger, het waterbergend vermogen 6 tot 17% hoger; geen verschil in bulkdichtheid of microbiële biomassa.

Wat het voor jou betekent. De enige Europese meting van een bodemwaterwinst uit een begrazingssysteem, op precies het droge land waar deze site voor is. De kanttekening: de samenvatting rapporteert geen veebezetting, dus de methode en de dieraantallen kunnen nog niet uit elkaar worden gehaald. Zie rotatiebegrazing.

Alentejo, Portugal: een montado-schapenbedrijf voor en na rotatie, met twee kanttekeningen

LocatieCommercieel montado-schapenbedrijf, ongeveer 200 ha weide, Alentejo
JarenContinue begrazing tot 2018; rotatie 2018 tot 2022
Kudde2,200 ooien ervoor, 2,000 erna: ongeveer 10% minder per hectare
BronFrontiers in Environmental Science, 2026

Gemeten. Koolstofopbouw in de bodem van 2.47 tot 2.92 t per hectare per jaar na de omschakeling; bedrijfsemissies 34% lager; voetafdruk van lamsvlees van 16.2 naar 12.7 kg CO₂e per kg levend gewicht.

Wat het voor jou betekent. Opgenomen omdat het op een werkend bedrijf is gemeten, en vermeld met de twee verstorende factoren erbij: het vergelijkt het bedrijf met zijn eigen verleden over verschillende jaren, en de veebezetting daalde 10% bij de omschakeling, wat de rotatiebegrazingspagina uitlegt. Het koolstofcijfer is ongeveer zeven keer het onafhankelijke gemiddelde voor verbeterde begrazing. Lees het als "een bedrijf dat iets minder vee hield en roteerde, deed het goed", niet als bewijs voor de methode.

Woburn, Engeland: het wisselbouwexperiment gras–akkerbouw sinds 1938

LocatieRothamsteds Woburn Ley-Arable Experiment, zandige leem, 80 proefvelden
Sinds1938
RotatiesContinu akkerbouw; akkerbouw met hakvruchten of braak; drie jaar grasland en dan twee akkerbouwgewassen; drie jaar gras–klaver; achtjarige kunstweiden
BronEuropean Journal of Soil Science, 2017, open access; e-RA-dataset

Gemeten. Organische koolstof in de bouwvoor van 0.98% in 1938 naar, in 2005 tot 2009, 0.91% onder continu akkerbouw, 0.80% met hakvruchten of braak, 1.27% en 1.24% onder driejarige gras- en gras–klaverweiden, en ongeveer 1.40% onder achtjarige kunstweiden. Kunstweiden voegden 0.26 tot 0.36 t koolstof per hectare per jaar toe tijdens de opbouw en vlakten daarna af. Tarweopbrengsten waren hoger na de kunstweiden met minder kunstmeststikstof (zoals gerapporteerd).

Wat het voor jou betekent. De langste bodemkoolstofreeks op deze site, en het Europese bewijs voor het terugbrengen van gras in de akkerbouwrotatie. Het toont ook het plafond: zodra de bodem zijn nieuwe evenwicht bereikt, "wordt er geen verdere CO₂-C vastgelegd". Zie wisselbouw gras–akkerbouw.

La Poveda, Madrid: de eerste gedocumenteerde mislukking op deze pagina

LocatieOnderzoeksbedrijf La Poveda, Arganda del Rey, Madrid; semi-aride, 385 mm per jaar
Jaren2015 tot 2017 en 2017 tot 2019
SysteemWintergerst direct gezaaid in rustende, zomeractieve meerjarige grassen (Cynodon dactylon, Eragrostis curvula), tegenover conventioneel gezaaide gerst
BronPlants, 2020, open access

Gemeten. Onkruiddichtheid 80 tot 90% lager. Gerstopbrengst niet verschillend in de natte jaren (2016, 2018) en 50 en 61% lager in het droge 2019. Voorjaarsvoer 1,038 tot 2,704 kg droge stof per hectare; zomervoer van bijna nul tot 6,209 kg, afhankelijk van de regen. Twee van de vier meerjarige soorten stierven in de winter.

Wat het voor jou betekent. Elk ander geval op deze pagina vond iets dat werkte. Dit geval vond dat Australische pasture cropping "niet goed aangepast lijkt aan de omgevingscondities van Midden-Spanje", omdat twee gewassen één droog voorjaar delen. Een gemeten mislukking is even veel waard als een gemeten succes, en de pagina had er een nodig. Zie pasture cropping.

Alvarado, Extremadura: dezelfde apparatuur, twee heel verschillende jaren

LocatieEen commerciële super-high-density Arbequina-olijfgaard bij Alvarado, Extremadura, Spanje, 1,852 bomen per hectare
Jaren2015 tot 2017
SysteemEen automatisch beregeningsschema dat een waterbalansschatting van de gewasbehoefte combineert met correctie op basis van bodemvochtsensoren, ingezet tegenover door experts begeleide beregening in dezelfde gaard
BronSensors, open access

Gemeten. In 2016 kregen de expert-begeleide zones ongeveer 298 tot 306 mm en de automatische, sensorgecorrigeerde zones ongeveer 198 tot 232 mm, een besparing van ruwweg 24%. In 2017 bespaarde hetzelfde systeem ongeveer 6%, bij ongeveer 405 tot 444 mm tegenover 434 tot 435 mm. De opbrengsten waren in beide jaren vergelijkbaar.

Wat het voor jou betekent. Dit is het nuttigste afzonderlijke geval op deze pagina voor iedereen aan wie een sensorsysteem wordt verkocht, want het is dezelfde apparatuur, dezelfde gaard en dezelfde mensen in opeenvolgende seizoenen, en het antwoord verschoof met een factor vier. Elke leverancier die één percentage noemt, noemt één jaar. Begroot voor de spreiding, niet voor het brochurecijfer. Zie precisie-irrigatie.

Andria, Apulië: een wijngaard waar de sensoren het eens waren met de boer

LocatieEen commerciële Montepulciano-wijngaard bij Andria, Zuid-Italië
Jaren2019 en 2020
SysteemEen beslissingsondersteunend systeem op basis van bodemvocht, tegenover de eigen druppelberegening van het bedrijf
BronAgronomy 13(11):2821

Gemeten. Waterbesparing: 10% in het eerste jaar en 17% in het tweede. Opbrengstkenmerken vertoonden "geringe of geen significante verschillen" en kwaliteit "geen significante verschillen". De wijnstokken onder het beslissingsondersteunende systeem waren in beide jaren minder gestrest.

Wat het voor jou betekent. Een bescheiden, geloofwaardig resultaat, en het nuttige zit in waartegen het gemeten werd: het eigen schema van het bedrijf, niet een stroman van overberegening. Een tiende tot een zesde minder water voor hetzelfde gewas is de moeite waard waar water per kubieke meter wordt gefactureerd, en op de rekening niets waard waar het per hectare wordt gefactureerd. Welke van de twee op jou van toepassing is, staat op de kostenpagina, en de techniek staat op de precisie-irrigatiepagina.

Spen Farm, Tadcaster: een kunstweide versloeg de gekochte biologie, en dan nog wat

LocatieBoerderij van Leeds University bij Tadcaster, Engeland; laaglandakkerbouw
Jaren2015 tot 2018
SysteemZes tarwerassen onder ploegen en schijveggen, met en zonder een commerciële mycorrhiza-inoculant van vijf soorten, naast een driejarige gras-klaverkunstweide die werd doodgespoten en direct ingezaaid met tarwe. Allemaal op 35 kg N/ha, geen fungiciden
BronPLOS ONE, open access

Gemeten. Tarwe na de kunstweide leverde 7.7 t/ha op; continu geploegde tarwe 4.3 t/ha, en geploegd plus inoculant 3.5 t/ha. Wortelkolonisatie door inheemse mycorrhizaschimmels was 52% na de kunstweide tegenover 36% onder de ploeg. Roetdauw op de aren was 90% lager na de kunstweide. De inoculant "leek de mycorrhizavorming eerder te verminderen dan te vergroten", en de auteurs concluderen dat hij "geen tastbaar voordeel opleverde voor boeren of het milieu".

Wat het voor jou betekent. De kunstweide haalde 92 tot 106% van de gemiddelde Britse tarweopbrengst dat jaar op ongeveer een kwart van de gebruikelijke stikstof, en dat is de kop van het verhaal. Maar lees ook de middelste rij: de gekochte inoculant werd toegepast op hetzelfde veld, in hetzelfde seizoen, en deed niets, terwijl de rotatie die helemaal niets kost alles deed. Dit geval is de duidelijkste illustratie op de site van waarom de gratis versie meestal wint. Zie wisselbouw gras–akkerbouw en mycorrhiza-inoculatie.

Vijf olijfgaarden in Spanje: het tekort dat niets kostte

LocatieVijf super-high-density Arbequina-olijfgaarden in centraal, oostelijk, noordelijk en noordoostelijk Spanje
JarenGepubliceerd in 2022
SysteemGereguleerde tekortirrigatie op 40% van de totale waterbehoefte tijdens fase II van de vruchtgroei, volledige beregening de rest van het jaar, tegenover volledig beregende controles
BronAgronomy 13(1):31

Gemeten. Het tekort "bespaart gemiddeld meer dan 20% water, zonder verminderingen in de opbrengst van olijven of extra vergine olijfolie". De waterpotentiaal in de stam kwam nooit voorbij de stressdrempel van −3.5 MPa. De oliechemie veranderde, in sterolen en het vetzuurprofiel, maar niet in fenolen, kwaliteitsparameters of het sensorische profiel.

Wat het voor jou betekent. Vijf locaties, één ras, één gaardsysteem, en het schoonste waterbesparingsresultaat op deze site: een vijfde van het water weg zonder dat er iets werd ingeleverd, zonder enige apparatuur. Het addertje zit in de specificiteit. De besparing kwam van het verminderen van water in één met naam genoemd groeivenster, en dat venster verschilt per gewas, ras en regio. Het percentage overnemen zonder de timing is hoe dit misgaat. Zie precisie-irrigatie.

Alcamo, Sicilië: de techniek werkte en de wijn werd bleker

LocatieEen Nero d'Avola-wijngaard in de Alcamo-appellatie, Sicilië, op een diepe kleibodem en een ondiepe leembodem
Jaren2005 en 2006
SysteemGereguleerde tekortirrigatie op 25% van de gewasverdamping tot het einde van de veraison en 10% voor de laatste tien dagen, tegenover onbevloeide wijnstokken
BronPlants 10(4):641

Gemeten. De totale hoeveelheid toegediend water was 42 mm in 2005 en 28 mm in 2006. De opbrengst steeg van 2.68 naar 3.36 kg per stok op de klei en van 2.41 naar 3.09 op de leem. De titreerbare zuurgraad daalde van 7.15 naar 6.41 g/L. Antocyanen daalden van 1,343 naar 1,119 mg/kg, ongeveer 17%. De suiker bleef ongewijzigd op ongeveer 22.8 °Brix.

Wat het voor jou betekent. Een heel kleine, goed getimede beregening verhoogde de opbrengst met ongeveer een kwart. Het haalde ook ongeveer een zesde van de kleur uit de druiven. Bij een bulkcontract is die ruil goed. Bij een rode wijn die op kleur en structuur wordt verkocht, is het een verlies, en geen opbrengstcijfer vertelt je welke van de twee je voor je hebt. Deze pagina had een geval nodig waarin een techniek werkte en de teler toch iets kostte, want de meeste gemeten successen worden gerapporteerd zonder de kolom die de verkeerde kant op bewoog. Zie precisie-irrigatie.

Vierenvijftig Zwitserse maïsvelden: een proefnetwerk, en een loterij met een voorspeller

Locatie54 maïsvelden van boeren in Noord-Zwitserland, 864 proefvelden, uitgevoerd door de Universiteit van Zürich, Agroscope, FiBL en de Universiteit van Bazel
Jaren2018 tot 2020
SysteemInoculatie met een gekarakteriseerde Zwitserse arbusculaire-mycorrhizastam, in de bodem gewerkt enkele dagen na het zaaien, tegenover niet-geïnoculeerde proefvelden in dezelfde velden
BronNature Microbiology, open access

Gemeten. De groeirespons varieerde van −12% tot +40%. Een significante winst van 12 tot 40% in droge biomassa trad op in 14 van de 54 velden; twee velden verloren 12%; ongeveer een derde vertoonde geen verandering of een afname. De aanwezigheid van schimmelpathogenen in de bodem, niet de nutriëntenstatus van de bodem, was de beste enkelvoudige voorspeller van succes, en indicatoren van het bodemmicrobioom plus een paar chemische waarden voorspelden 86% van de variatie.

Wat het voor jou betekent. Dit is een proefnetwerk in plaats van één bedrijf, en we nemen het op omdat vierenvijftig werkende velden dichter bij wat een boer meemaakt ligt dan welke afzonderlijke locatie op deze pagina dan ook. De bevinding is ongemakkelijk voor beide kanten van het debat: het product kan werken, substantieel, en dat doet het in ongeveer één op de vier velden, geselecteerd door iets wat een standaard bodemtest niet meet. Wie je hier een gemiddelde over verkoopt, verbergt de spreiding. Zie mycorrhiza-inoculatie.

Waar de gevallen het over eens zijn

Afgewezen, en waarom

De lat is belangrijker dan de lijst, dus hier is wat eronder bleef.

KandidaatWaarom het hier niet staat
"Agroforestry beschermt akkerbouwgewassen tegen klimaatschokken", Wakelyns, Engeland (2025)Een simulatie tot het jaar 2100. De opbrengstvoordelen van 79 tot 405% zijn gemodelleerd voor 2026 tot 2083. Interessant, en geen meting.
Hoofdresultaten LIFE+ Agricarbon, 2010 tot 2014Nationale extrapolaties van demonstratievelden, gerapporteerd door de vereniging voor conserverende landbouw; velddata niet toegankelijk.
LIFE Climagri, 12 bedrijven in Spanje, Portugal, Italië en Griekenland, 2015 tot 2018Projectsite onbereikbaar; alleen perssamenvattingen zonder cijfers op bedrijfsniveau. Het opnieuw proberen waard.
Het Slowaakse waterretentieprogrammaOp schaal gebouwd, nooit gemonitord. Zie de beweringenpagina.
Cijfers van het "productieve model" voor de dehesaModeluitkomsten, geen gemeten bedrijf.
Tsjechische hydrogelproef met bosplantsoen, 2019 tot 2020 (bron)Correct gemeten en grotendeels null, en we zouden het graag publiceren. Maar het is bosregeneratie, geen bedrijf: zaailingen in plantgaten, geen gewas en geen oogst. Het staat in plaats daarvan op de hydrogelpagina.
Getuigenissen van boeren en succesverhalenGeen meting, of gemeten door het bedrijf zelf zonder vermelde methode.

Wat ontbreekt


Als een geval hier je lezing van een techniek verandert, is de techniekpagina bijgewerkt om dat te zeggen. De keuzehulp draagt nu de Fundulea-waarschuwing bij no-till.