Alle technieken › Beweiding & vee
Tijdelijk grasland- en akkerbourotatie en gewasproductie op grasland
Het opnieuw inzetten van gras en vee in de akkerbourotatie. De Europese variant, waarbij jaren van tijdelijk grasland worden afgewisseld met gewassen, is gebaseerd op 85 jaar aan Engelse bodemgegevens. De Australische import, een graangewas dat wordt gezaaid in slapend grasland, leverde de helft van zijn graan op in het droge jaar van het enige Europese onderzoek. En voordat u een van beide toepast, controleert u of het om permanent grasland gaat.
Het korte antwoord
Tijdelijk grasland verhoogt de koolstof in de bodem en vermindert de behoefte aan stikstof, gebaseerd op 85 jaar aan Engelse gegevens. Bij het Woburn-experiment van Rothamsted begon de koolstof in de bovenste laag van de bodem in 1938 op 0.98%. In 2005 tot 2009 was dit 1.24 tot 1.40% bij drie- en achtjarige tijdelijke graslanden, in vergelijking met 0.80 tot 0.91% bij de akkerbouwrotaties zonder tijdelijk grasland. Meer tarwe en minder kunstmeststikstof na elk tijdelijk grasland worden er ook gemeld, op basis van de samenvatting van het experiment en niet van het opbrengstartikel zelf. De koolstofwinst stabiliseert zodra de bodem zijn nieuwe evenwicht heeft bereikt.
Het zaaien van een graangewas in slapend grasland resulteerde in de helft minder graan toen dit van belang was. In het enige Europese onderzoek, in Madrid met 385 mm neerslag, waren de gerst-opbrengsten vergelijkbaar met die van conventionele landbouw in natte jaren en daalden deze met 50 tot 61% in het droge jaar. De auteurs concludeerden dat het systeem "niet goed is aangepast" aan het centrale deel van Spanje. Australische onderzoeken tonen 35 tot 65% minder graan aan dan bij teelt zonder grondbewerking.
Controleer de status van het perceel voordat u gaat zaaien. Het zaaien van een gewas in permanent grasland is een verandering in het landgebruik onder het GLB: het perceel verliest de status van permanent grasland, de overheid kan een terugkeer naar de oorspronkelijke situatie afdwingen, en op Natura 2000-grond is het ploegen uitgesloten.
De Europese variant is tijdelijk grasland, niet de import
"Gewasproductie op grasland" kwam in Europa als een Australisch idee: zaai een wintergraangewas direct in een meerjarig grasland dat in de zomer groeit en in de winter in rust is, oogst het vroeg in de zomer, laat het vee de hergroei begrazen en laat de bodem nooit onbedekt. Het is afhankelijk van een gras dat in de winter in rust is en een voorjaar met voldoende regen. Europa heeft dit meestal niet, en het enige Europese onderzoek laat zien wat er gebeurt als dit er niet is.
De Europese manier om vee en gewassen op hetzelfde veld te plaatsen, is ouder en beter onderbouwd: de tijdelijk grasland- en akkerbourotatie, waarbij jaren van gras of gras-klaver worden afgewisseld met jaren van gewassen. Deze pagina beoordeelt beide, plus de twee tussenliggende opties: het begrazen van een groenbemester en het graan dat in het dehesa-systeem onder de eiken wordt geteeld. Bomen met grasland staan op de pagina over agroforestry; hoe u het tijdelijk grasland kunt begrazen, staat op de pagina over rotatiebegrazing.
Voordat u gaat zaaien: is het permanent grasland?
Dit is het eerste punt, omdat het de discussie kan beëindigen. Onder het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) is permanent grasland land dat in gras of ander kruidachtig voedergewas is en dat de laatste vijf jaar of langer niet in de gewassenrotatie van het bedrijf is opgenomen, zeven jaar onder de vereenvoudiging van 2025. Het Hof van Justitie oordeelde in Grund (C-47/13, 2 oktober 2014) dat het ploegen en opnieuw inzaaien met ander gras deze status niet beëindigt, en dat ook het eggen en doorzaaien dit niet doet (EUR-Lex). Maar het zaaien van een graangewas brengt het perceel in de gewassenrotatie: het stopt met permanent grasland te zijn en wordt beschouwd als een omzetting naar akkerbouw. Onder GAEC 1 kunnen landbouwers die een omzetting hebben uitgevoerd, worden verplicht om de oorspronkelijke situatie te herstellen als het aandeel permanent grasland in een lidstaat met meer dan 5% daalt ten opzichte van het referentiejaar (10% onder het vereenvoudigingspakket); op Natura 2000-grasland is het ploegen uitgesloten onder GAEC 9; en in veel landen is toestemming vereist voordat een omzetting plaatsvindt (Commissie, voorwaardelijkheid).
Het toepassen van gewasproductie op tijdelijk grasland of tijdelijk grasland gebruiken is dus een beslissing over het zaaien. Het toepassen ervan op permanent grasland is een gereguleerde verandering in het landgebruik die jarenlang betalingen kan kosten. Controleer eerst het perceel in uw landregistratiesysteem.
Tijdelijk grasland- en akkerbourotatie: wat 85 jaar aan gegevens aantonen
Het Woburn-experiment voor tijdelijk grasland en akkerbouw van Rothamsted is sinds 1938 gaande op een zandige leemgrond, waarbij continue akkerbouw wordt vergeleken met rotaties die drie- of achtjarige tijdelijke graslanden omvatten, gevolgd door twee akkerbouwgewassen. De koolstof in de bovenste laag van de bodem begon op 0.98% na een eeuw van continue akkerbouw. In 2005 tot 2009:
| Rotatie sinds 1938 | Koolstof in de bovenste laag van de bodem, 2005–09 |
|---|---|
| Continue akkerbouw | 0.91% |
| Akkerbouw met hakvruchten of braak | 0.80% |
| Driejarig grasland, gevolgd door twee akkerbouwgewassen | 1.27% |
| Driejarig gras-klaverland, gevolgd door twee akkerbouwgewassen | 1.24% |
| Achtjarig tijdelijk grasland | ongeveer 1.40% |
Tijdelijk grasland accumuleerde 0.26 tot 0.36 ton koolstof per hectare per jaar tijdens de opbouw, en kwam vervolgens tot een nieuw evenwicht, waarna "geen CO₂-C meer wordt vastgelegd" (European Journal of Soil Science, 2017, open access; Rothamsted e-RA-dataset). De tarweopbrengsten waren hoger na het driejarige grasland dan bij continue akkerbouw en nog hoger na gras-klaver, met minder kunstmeststikstof nodig om deze te bereiken (zoals gerapporteerd in de samenvatting van het experiment; het opbrengstartikel is niet beschikbaar voor deze pagina).
Duiding. Een derde van de rotatie in tijdelijk grasland verhoogt de koolstof in de bovenste laag van de bodem met een kwart tot de helft over decennia en vermindert de behoefte aan stikstof, en de toename stopt wanneer de bodem vol is. Het nadeel is dat een derde tot de helft van het land op elk moment niet voor marktgewassen wordt gebruikt, dus het heeft vee of een markt voor voedergewassen nodig. Dit is de casestudie met de langste reeks gegevens over koolstof in de bodem op de site.
Gewasproductie op grasland in de strikte zin: één Europees onderzoek, en het faalde in het droge jaar
Australië. Op de boerderij van de bedenker in New South Wales is gemeld dat de hoeveelheid koolstof in de bodem in tien jaar tijd is verdubbeld, van 2 naar 4%, dat het zaaien van haver in het inheemse grasland een opbrengst van maximaal 4 t/ha opleverde, en dat de kosten met meer dan A$120,000 per jaar zijn gedaald, terwijl de productie gelijk bleef (Soils for Life; bronnen van voorstanders en de bedenker). De gecontroleerde proeven laten andere resultaten zien: tarwe, gezaaid in bestaand meerjarig gras, leverde 35% en 49% minder op dan bij conventionele teelt in twee seizoenen, en in alle proeven was de opbrengst van tarwe die op deze manier werd geteeld "consistent lager" dan bij directzaai zonder grondbewerking, met wel de helft, beperkt door stikstof en vocht (NSW Department of Primary Industries en Grain & Graze-proeven, zoals gerapporteerd; NSW Local Land Services). De aanbevolen aanpak is dat het systeem alleen rendabel is als het extra voer wordt gebruikt door vee om het verlies aan graan te compenseren.
Europa: La Poveda, Madrid, 2015 tot 2019. De enige Europese veldproef die is gevonden. Semi-aride omgeving, 385 mm per jaar, 289 mm in het gerstseizoen. Twee zomeractieve grassoorten zijn gevestigd (Cynodon dactylon, Eragrostis curvula; twee andere soorten zijn in de winter afgestorven); wintergerst werd direct gezaaid in het rustende grasland. Het aantal onkruiden nam af met 80 tot 90%. De gerstopbrengst was niet anders in de natte jaren, 2016 en 2018, en 50 en 61% lager in het droge jaar 2019, toen de opbrengst in het hele experiment daalde. De hoeveelheid voer was 1,038 tot 2,704 kg droge stof per hectare in het voorjaar en varieerde van bijna nul tot 6,209 kg in de zomer, afhankelijk van de hoeveelheid regen. Volgens de auteurs "past deze vorm van teelt niet goed bij de omgevingsomstandigheden van het centrale deel van Spanje", vanwege de concurrentie in het voorjaar met weinig neerslag, en ze stellen irrigatie voor (Plants, 2020, open access).
Leeswijzer. Twee gewassen delen hetzelfde water in het voorjaar. Als het meerjarige gewas echt in rust is en de regen valt, gaat het goed met het graangewas; als een van beide het af laat weten, verliest het graangewas, en dat gebeurt vooral in de droge jaren waar deze site over gaat. Hetzelfde principe als bij de toepassing van groenbemesters en mengteelt: een voordeel dat water nodig heeft, dat wordt getransporteerd naar plaatsen waar geen water is. Er is geen proef gevonden in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Italië of Oost-Europa. Er is een pagina met beweringen.
Het beweiden van het groenbemester: de rendabele aanpak
Een overzicht uit 2020 van het beweiden van groenbemesters in geïntegreerde akkerbouw- en veeteeltsystemen concludeerde dat dit "kan worden gedaan met minimale gevolgen voor bodemverdichting of verlies van organische koolstof in de bodem op korte termijn", bij matige veebezetting, begrazingsintensiteit en zodehoogte, waarbij het risico op verdichting toeneemt bij hoge veebezetting of natte bodems; de meeste gegevens zijn afkomstig uit Amerika (Animal, 2020, zoals gerapporteerd; Agronomy Journal review, 2024). Voor een Europees bedrijf met vee is dit de meest realistische manier om te beginnen: het groenbemester dat volgens de pagina over groenbemesters in 95% van de gevallen in het Verenigd Koninkrijk verlies oplevert, wordt voer, en het vee betaalt ervoor. Dit is de enige manier op deze site om dat gat te dichten zonder subsidies.
Het graanrotatiejaar van de dehesa
In het Iberische bos-weidelandschap worden gewassen, rustperioden en grasland in een cyclus van 4 tot 7 jaar afgewisseld; na één gerst- of haveroogst is de bodem "uitgeput van voedingsstoffen en niet in staat om het volgende jaar een gewas te produceren", dus keert het land terug naar grasland. Een kosten-batenanalyse van de dehesa's in Cáceres toonde aan dat graan-grasrotaties winstgevender zijn dan eikenverjonging, zelfs nadat rekening is gehouden met de waarde van de ecosysteemdiensten (Forest Systems; de opbrengsten zijn niet verzameld). Dit is de Iberische wisselbouw tussen grasland en akkerbouw, onder bomen; het resultaat van de bos-weidesystemen staat op de pagina over agroforestry.
Waar het past
| Context | Geschiktheid | Waarom |
|---|---|---|
| Gemengd bedrijf met vee of een markt voor voer, lichte bodems | Beste: wisselbouw tussen grasland en akkerbouw | Woburn: +0.26–0.36 t C/ha/jaar tijdens de koolstofopbouw; minder stikstof; meer tarwe na het grasland |
| Akkerbouwbedrijf dat in de winter vee kan aantrekken | Goed: beweide groenbemesters | Een groenbemester dat verlies oplevert, wordt omgezet in voer; minimale bodemkosten bij matige veebezetting |
| Dehesa en montado | Traditioneel en rationeel | Een graanrotatie van 4–7 jaar is winstgevender dan eikenverjonging (Cáceres) |
| Droge, niet-geïrrigeerde akkerbouw, graanteelt in blijvende graszode | Niet aangetoond; negatief bij 385 mm neerslag | Madrid: −50–61% graan in het droge jaar |
| Permanent grasland van welk type dan ook | Eerst de situatie beoordelen | Conversie, reconversie, Natura 2000-verbod |
| Boomgaarden en wijngaarden | Zie agroforestry | Graan onder bomen is het dehesa-model |
Wat het kost
| Item | Waarde | Land, jaar | Bron |
|---|---|---|---|
| Werkgang directzaai | £77.63/ha | VK, NAAC 2025-26 | kostenpagina |
| Opbrengstvermindering, graanteelt in een blijvende graszode | −35% tot −65% ten opzichte van teelt zonder grondbewerking; −50–61% in een droog jaar | Australië, zoals gerapporteerd; Spanje, 2019 | NSW DPI/LLS; Plants 2020 |
| Verkregen voederopbrengst, graanteelt in een blijvende graszode | lente 1,038–2,704 kg drogestof/ha; zomer 0–6,209 kg drogestof/ha | Spanje, 2015–19 | Plants 2020 |
| Onkruiddichtheid | −80–90% | Spanje, 2015–19 | Plants 2020 |
| Toename van koolstof in de bodem door tijdelijk grasland | 0.26–0.36 t C/ha/jaar tijdens de koolstofopbouw | Engeland, 1938–2009 | Woburn |
| Besparing van stikstofmest na tijdelijk grasland | "minder N nodig"; waarde niet gevonden | Engeland | Rothamsted |
| Kostenbesparing van de initiatiefnemer | "meer dan A$120,000/jaar" | Australië, zonder datum | Winona, belangenbehartiging |
| Eco-regeling, extensief grasland met vee | 435.90 zł/ha (≈€102) | Polen, 2025 | financieringspagina |
Tijdlijn. Graanteelt in een blijvende graszode: één seizoen, en de oogst vertelt het verhaal. Tijdelijk grasland–akkerland: opbrengst- en stikstofvoordelen in het eerste akkerbouwgewas na het tijdelijk grasland; koolstof in de bodem meetbaar na vijf tot tien jaar. Begraasde groenbemesters: één winter.
Toezegging
Matig, en twee verschillende tijdlijnen. Agronomisch gezien is alles hier binnen één seizoen omkeerbaar. In de context van het GLB (Gemeenschappelijk Landbouwbeleid) is het omzetten van permanent grasland niet binnen één seizoen omkeerbaar: het perceel moet gedurende vijf (nu zeven) jaar opnieuw in grasland worden gebracht om de status te herwinnen, en de overheid kan een heromzetting gelasten. Een rotatie van tijdelijk grasland–akkerland haalt ook een derde of meer van het land voor langere tijd uit de productie van handelsgewassen.
Hoe te beginnen
- Controleer de status van het perceel binnen het GLB. Als het permanent grasland is, is het zaaien van een graangewas een omzetting die mogelijk een vergunning vereist en die kan worden teruggedraaid. Gebruik een tijdelijk grasland of een akkerbouwveld.
- Laat eerst een groenbemester begrazen, met een matige veebezetting op droge grond. Het laagste risico, en het zorgt ervoor dat de groenbemester zichzelf terugverdient.
- Als u vee en akkerland heeft, plan dan een rotatie van tijdelijk grasland–akkerland: een driejarige gras–klaverrotatie in een vijf- of zesjarige rotatie is het Woburn-model.
- Pas graanteelt in een blijvende graszode alleen toe waar al een in de zomer actieve grasmat aanwezig is, met een conventionele strook naast deze grasmat, en houd rekening met de helft van de graanopbrengst.
- Meet zowel de voederopbrengst als de graanopbrengst. Het systeem is alleen rendabel door het vee.
Risico's en mogelijke mislukkingen
Verlies van graan in een droge lente, 50 tot 61% in de Spaanse proef. Het meerjarige gewas en het graangewas halen hun vocht uit hetzelfde profiel.
Stikstofbeperking van het graangewas in een grasmat, in alle Australische proeven.
Herbiciden. Een grasmat in een graangewas laat weinig selectieve opties over; de eigen onkruidbestrijding van het systeem compenseert dit gedeeltelijk.
Vestiging van meerjarige gewassen. Twee van de vier zomergrassen zijn in Madrid gestorven tijdens de winter.
Omzetting binnen het GLB. Betalingen worden verminderd, heromzetting wordt gelast, het gebruik van ploeg in Natura 2000-gebieden is verboden.
Verdichting door begrazing van groenbemesters op natte grond of bij een hoge veebezetting.
Getallen voor belangenbehartiging. De verdubbeling van de koolstof in de bodem en de hierboven genoemde kostenbesparing zijn van de initiatiefnemer zelf en ongedateerd; de gecontroleerde proeven tonen opbrengstverliezen.
Gecontroleerde claims. Graanteelt in een blijvende graszode werkt overal. Woburn en La Poveda staan beide op de pagina met casestudies, waarbij de tweede het eerste gedocumenteerde negatieve resultaat van de site is. Hoe u het tijdelijk grasland laat begrazen, staat op de pagina over rotatiebegrazing; hoe teelt zonder grondbewerking zonder rotatie presteert, staat op de pagina over teelt zonder grondbewerking.
Aanvulling 2026-09-12: een resultaat van tijdelijk grasland in Engeland. Op de boerderij van de Universiteit van Leeds nabij Tadcaster (2015–18) gaf een driejarige gras–klaverrotatie, die werd doodgespoten en direct werd ingezaaid met tarwe, in 2018 een opbrengst van 7.7 t/ha bij 35 kg N/ha, tegenover 4.3 t/ha voor continu geploegde tarwe op hetzelfde perceel en dezelfde bemesting, wat 92 tot 106% van het gemiddelde van het VK in dat jaar is, met een kwart van de gebruikelijke stikstof. De kolonisatie van de wortels door inheemse mycorrhiza-schimmels was 52% na het tijdelijk grasland, tegenover 36% onder de ploeg, en de aantasting door roetdauw op de aren was 90% lager. Een gekocht mycorrhiza-inoculum op de continue percelen gaf geen resultaat (open toegang); zie mycorrhiza-inoculatie.