Droogte in Europa

Wat de metingen daadwerkelijk laten zien over de Europese droogte: hoeveel is er veranderd, waar, wat kost het de landbouw, en wat zeggen de prognoses wel en niet.

Deze website bestaat omdat de Europese droogte aantoonbaar erger wordt. Op deze pagina wordt het bewijs daarvoor uiteengezet, met gebruik van primaire, officiële bronnen: het Europees Milieuagentschap, het Joint Research Centre van de Europese Commissie en het Copernicus European Drought Observatory, in plaats van vage beschrijvingen.

Als u in Europa landbouwt, hoeft u waarschijnlijk niet overtuigd te worden dat het weer is veranderd. Wat hierna volgt is nuttiger dan urgentie: de cijfers, de regionale details en een eerlijke weergave van hoeveel vertrouwen de prognoses verdienen.

Bodemvocht is de belangrijkste maatstaf

De totale hoeveelheid neerslag is een slechte indicator voor droogte op een boerderij. Wat belangrijk is, is het water dat beschikbaar is voor planten, en dat is wat de indicator bodemvochttekort van het EEA bijhoudt.

Dat is een toename van 80% in het getroffen gebied in twee jaar. De grootste tekorten ooit gemeten kwamen voor in 2003, 2017 en 2019, met 2012, 2015 en 2018 als ook ernstige jaren. In de periode 2000–2019 daalde het bodemvocht tijdens het groeiseizoen herhaaldelijk onder het langetermijngemiddelde.

Bron: EEA-indicator voor bodemvochttekort en EEA-studie naar de impact van droogte op ecosystemen in Europa.

2022: mogelijk de ergste droogte in 500 jaar

Op het hoogtepunt registreerde het Copernicus European Drought Observatory:

• 47% van Europa in de waarschuwingsfase voor droogte
• 17% van de EU in alarmfase — wat betekent dat de vegetatie en gewassen al schade ondervonden

Dit werd veroorzaakt door een aanhoudend neerslagtekort in combinatie met herhaalde hittegolven van mei tot oktober, en werd beoordeeld als mogelijk de ergste Europese droogte in ten minste 500 jaar (Copernicus).

De meest getroffen landen waren Italië, Spanje, Portugal, Frankrijk, Nederland, Oekraïne, Hongarije en het Verenigd Koninkrijk. Deze lijst is het waard om twee keer te lezen, omdat deze niet beperkt is tot Zuid-Europa.

Het hield ook niet op aan het einde van het jaar. De winter van 2022–23 was uitzonderlijk droog en warm in Zuid- en West-Europa, met gevolgen die in 2023 in Italië, Spanje en Frankrijk aanhielden.

De kosten voor de oogst

De gewasmonitoringsdienst van het JRC kwantificeerde de schade in 2022:

De productieverliezen bij de zes gewassen met het grootste teeltoppervlak kwamen neer op ongeveer 13 miljard euro in de EU-27, geconcentreerd in de westelijke Middellandse Zee en de Karpaten-Balkan regio (JRC MARS-bulletin).

De terugkerende kosten, en wie ze betaalt

Droogte is niet alleen een eenmalige gebeurtenis. Het JRC schat de huidige jaarlijkse verliezen op ongeveer 9 miljard euro per jaar in de EU en het VK:

Tussen de 39% en 60% van deze verliezen vallen op de landbouw — het grootste aandeel van alle sectoren (JRC PESETA IV, taak 7).

Meerjarige droogtes kosten veel meer dan de som van de afzonderlijke jaren. De Europese droogte van 2015–2018 wordt geschat op ongeveer 439 miljard euro in de EU-27 en het VK, en de onderzoekers achter dit cijfer beargumenteren dat de conventionele schadeberekening de werkelijke kosten aanzienlijk onderschat, omdat de cumulatieve effecten over de jaren niet worden meegenomen (CMCC, rapport van Mastropietro et al.).

Droogte is niet alleen een probleem in het Middellandse Zeegebied

Dit is de bevinding die de manier waarop deze website is georganiseerd het meest heeft veranderd, en het is gemakkelijk te missen.

Het Middellandse Zeegebied ondervindt de meest frequente en intense droogte gebeurtenissen. Maar de indicator van het EEA laat zien dat het de continentale en Fennoscandische regio's waren die veel lagere dan gemiddelde bodemvochtwaarden registreerden in de periode 2000–2019, met een trend naar toenemende tekorten.

De sterkste dalende trends in bodemvocht — de door het EEA aangegeven hotspots voor mogelijke droogteschade — zijn:

Cyprus · Tsjechië · Finland · Polen · Zweden

Slechts één daarvan ligt in het Middellandse Zeegebied.

Dus er gebeuren twee verschillende dingen tegelijkertijd. Zuid-Europa wordt geconfronteerd met acute, terugkerende droogtegebeurtenissen — de zichtbare crisis, en de crisis die het nieuws haalt. Het continentale en noordelijke Europa ervaart een verslechterende trend in bodemvocht — een langzamere verandering, die landbouwsystemen treft die nooit zijn ontworpen voor waterschaarste, op plaatsen waar niemand generatieslange ervaring heeft met het beheer ervan.

Als u in Polen of Tsjechië een landbouwbedrijf heeft en advies over droogte heeft gelezen dat bedoeld is voor Andalusië, dan is dat verschil aanzienlijk, en daarom filtert deze website elke techniek op klimaatzone. Continentaal Europa wordt hier beschouwd als een belangrijke doelgroep, en niet als een bijzaak.

Wat de projecties aangeven en hoe betrouwbaar ze zijn

Dit zijn scenario's, geen voorspellingen, en het scenario is van groot belang. We geven elk scenario met de bijbehorende aannames.

Vier belangrijke kanttekeningen, omdat deze website dezelfde norm hanteert voor projecties als voor onderzoeksresultaten:

Het bedrag van €65 miljard gaat uit van 4 °C opwarming en geen enkele aanpassing. Het is opzettelijk een onverminderde bovengrens: een beschrijving van wat er gebeurt als niemand iets doet, en niet een gemiddelde schatting. Elke techniek op deze website is een vorm van de aanpassing waar dit cijfer geen rekening mee houdt.

Projecties van "opbrengstverliezen van 'tot 49% in Zuid-Europa tegen 2050'" zijn wijdverbreid. Dat is een bovengrens voor de meest getroffen regio's in het zuiden, en geen Europees gemiddelde, en we hebben niet kunnen vaststellen op welk emissiescenario het is gebaseerd. We noemen het omdat u het tegenkomt, en we geven aan dat het niet is geverifieerd, in plaats van het te herhalen als een vaststaand feit.

Droogte is een van de minst zekere klimaatprojecties. Het is afhankelijk van neerslag en atmosferische circulatie, die modellen aanzienlijk minder goed kunnen voorspellen dan temperatuur. De onzekerheidsmarges zijn hier groot.

Economische schattingen verschillen per methode. De onderzoekers achter het cijfer van €439 miljard betogen expliciet dat de gebruikelijke boekhouding de kosten van droogte onderschat. Dit is een lopend methodologisch debat, en geen vaststaand getal.

Wat dit betekent voor een landbouwbedrijf

Eén nuance is belangrijk om zorgvuldig te benadrukken, omdat het op twee manieren kan worden geïnterpreteerd. De economische analyse wees uit dat de landbouw onmiddellijk wordt getroffen door droogte, maar binnen twee tot drie jaar herstelt op sectorsniveau, terwijl de bouw en de industrie langer te lijden hebben.

Dit is geen geruststelling. Een landbouwbedrijf kan failliet gaan door één slecht jaar, zelfs als de sector als geheel zich herstelt. Maar het wijst wel op de juiste vraag: het probleem is meestal niet een permanente achteruitgang, maar het overleven van het slechte jaar - en steeds vaker komen de slechte jaren dichter bij elkaar.

Deze herformulering komt terug in de hele bibliotheek met technieken. Daarom benadrukken verschillende pagina's opbrengststabiliteit boven opbrengstmaximalisatie - bijvoorbeeld, ondergrondse druppelirrigatie met een beperkte watergift verdient zijn plaats voornamelijk door de wintertarweopbrengst te stabiliseren in plaats van deze te verhogen. Het verkleinen van het verschil tussen uw goede en slechte jaren is wat veerkracht werkelijk betekent in een balans.

Hoe u kunt vaststellen of dit jaar een droogtejaar is

Het European Drought Observatory publiceert een gecombineerde droogte-indicator voor het hele continent, gratis, op 5 km resolutie in stappen van 10 dagen. Deze behandelt droogte als een cascade en meldt in welke fase een regio zich bevindt: waakzaamheid bij een neerslagtekort, waarschuwing zodra dat een bodemwatertekort is geworden, en alarm zodra het tekort de vegetatie heeft bereikt, plus drie herstelklassen (factsheet; methode).

Twee toepassingen zijn het weten waard. De indicator vertelt u of uw regio een droogte ingaat terwijl er nog tijd is om een plan te wijzigen, en laat een gedateerd, onafhankelijk, openbaar verslag van het seizoen achter waarnaar u achteraf een verzekeraar, een kredietverstrekker of een verpachter kunt verwijzen. Eén pixel beslaat ongeveer 2,500 hectare, dus die zal u nooit iets vertellen over een specifiek perceel. Wat de satelliet op perceelsniveau wel en niet kan, staat op de pagina over satellietmonitoring van droogte.

Wat we niet weten

Twee lacunes die we liever benoemen dan negeren.

De reeks gegevens over het bodemvochttekort van het EEA, die we konden ophalen, eindigt in 2019, terwijl de ergste recente droogte in 2022 was. De trend is duidelijk, maar het meest ernstige jaar is mogelijk nog niet weergegeven in de bovenstaande cijfers.

Roemenië en de bredere Karpaten-Balkanregio waren een van de meest getroffen gebieden wat betreft landbouwverliezen in 2022, maar komen niet voor in de lijst met trendgebieden van het EEA. We weten momenteel niet of dit een echt verschil is tussen de ernst van de gebeurtenis en de langetermijntrend, of een lacune in de gegevens. Dit is belangrijk, omdat Oost-Europa duidelijk tot de doelgroep van deze website behoort.

Als het probleem reëel is - en de metingen laten zien dat dit zo is - dan is de nuttige vraag wat er daadwerkelijk werkt. De bibliotheek met technieken beoordeelt landbouwpraktijken op basis van de kwaliteit van het bewijs, de verplichtingen die ze met zich meebrengen en of ze even goed werken als dat ze opleveren. Begin met hoe u deze website kunt lezen als u wilt weten wat de beoordelingen betekenen.